Achtergrond

De basis van deze cursus ligt in de drie tweedaagse workshops die David Bernstein in de periode 2007-2009 heeft ontwikkeld voor de Forensische Psychiatrie. In 2010 heeft Truus Kersten deze workshops aangepast en uitgebreid naar een achtdaagse cursus Schematherapie gericht op de behandeling van forensische en verslaafde patiënten in de (forensische) psychiatrie, verslavingszorg en GGZ. Sindsdien heeft zij het draaiboek verder doorontwikkeld, binnen het kader van de Accreditatiereglementen van de Vereniging voor Schematherapie (VSt) en de Vereniging voor Gedrags- en Cognitieve Therapieën (VGCt) en enkele andere verenigingen. De cursus is geaccrediteerd door de VSt als basis en vervolgcursus en door de VGCt als vervolgcursus (van 50 uur en 150 werkuren). Cursisten beoordelen onze cursus met een 8,9 gemiddeld!

Doelgroep

De cursus is bedoeld voor academisch geschoolde professionals die werkzaam zijn in de Forensische psychiatrie, Verslavingszorg of GGZ die patiënten behandelen met dubbele- of triple-diagnoseproblematiek: persoonlijkheidsproblematiek, verslaving en criminaliteit/agressie.

Tot de cursus worden toegelaten cursisten die beschikken over een voltooide universitaire masteropleiding (voorheen doctoraal) psychologie, pedagogische wetenschappen, gezondheidswetenschappen of geneeskunde en die voldoen aan één van de volgende kwalificaties:

1. BIG-registratie als gezondheidszorg-psycholoog, orthopedagoog-generalist, psychotherapeut, klinisch psycholoog of psychiater, dan wel in opleiding zijnde daartoe;
2. gewoon lidmaatschap van een specialistische psychotherapievereniging, dan wel in opleiding zijnde daartoe;
3. postmaster orthopedagoog SKJ kinder- en jeugdpsycholoog NIP/SKJ, dan wel in opleiding zijnde daartoe;
4. gewoon lidmaatschap van een Vlaamse psychotherapievereniging waarvan het gewoon lidmaatschap automatisch recht geeft op het gewoon lidmaatschap van een specialistische psychotherapievereniging, dan wel in opleiding zijnde daarvoor.

In de cursus wordt ervan uitgegaan dat deelnemers het niveau hebben van aspirant gedragstherapeut VGCt. Deelnemers met een BIG-registratie die een basiscursus VGCt (100 uur) hebben gevolgd óf Cognitief gedragstherapeut VGCt i.o. zijn, voldoen aan deze voorwaarde. De overige deelnemers dienen contact op te nemen met Truus Kersten. Zij krijgen de opdracht om vóór de cursus gedragstherapeutische literatuur te lezen over: het gedragstherapeutisch proces, klassieke en operante conditionering, FA, BA, holistische theorie ( Pagina’s uit: Inleiding in de gedragstherapie, Hermans, Raes Orlemans, 2017, BSL.)

Wetenschappelijk onderzoek

Schematherapie is effectief gebleken bij de behandeling van onder anderen de borderline persoonlijkheidsstoornis en cluster C-persoonlijkheidsstoornissen. Inmiddels is ook onderzoek verricht in TBS-klinieken naar het effect van schematherapie bij forensische patiënten met cluster B-persoonlijkheidsproblematiek: de antisociale, narcistische en borderline persoonlijkheidsstoornis. Ook patiënten die hoog scoren op de PCL-R (Psychopathie Checklist revised) maken deel uit van dit onderzoek. De resultaten van het onderzoek zijn positief: schematherapie blijkt mogelijkheden te bieden voor deze populatie patiënten en ook voor psychopaten (Bernstein e.a., 2021). Ook de verslavingszorg heeft veel te maken met patiënten met dubbele- of triple diagnose problematiek; er is vaak sprake van persoonlijkheidsproblematiek in combinatie met verslaving en in toenemende mate ook met patiënten met een juridisch kader. In de verslavingszorg is inmiddels ook onderzoek gedaan, onder meer naar schemamodi bij verslaafden (Boog e.a., 2018).

Inhoud

De cursus richt zich op de schematheorie en schematherapie en in het bijzonder op toepassingen bij persoonlijkheidsstoornissen, agressie en verslaving. Daarbij loopt het gedragstherapeutisch proces als rode draad door de cursus.  De nadruk van deze cursus ligt op het werken met schemamodi, limited reparenting en de experiëntiële technieken, omdat deze het meest effectief blijken te zijn bij de doelgroep. Er wordt uitgelegd hoe de werkwijze van ‘het werken met schemamodi’ zich verhoudt tot het gedragstherapeutisch proces. Daarnaast wordt ook aandacht besteed aan cognitieve- en gedragstechnieken bij persoonlijkheidsstoornissen op het niveau van vervolgcursus VGCt. Het gebruik van een juridisch kader als externe motivator wordt belicht. Tot slot komt de rol van schema’s van de therapeut en hoe die te hanteren in de therapeutische relatie aan de orde.

Werkvormen in de cursus zijn theoretische presentaties, live-demonstraties, rollenspelen, schriftelijke opdrachten, etc. Er wordt veel praktisch geoefend in kleine subgroepen met verschillende technieken.

Er zijn in principe altijd twee docenten aanwezig in de cursus, waardoor de cursisten veel gerichte feedback ontvangen tijdens het oefenen en een techniek goed kunnen intrainen. 

Onderwerpen

De volgende onderwerpen komen aan bod

• de schematheorie, schematherapie en forensische aanpassingen en ontwikkelingen
• effectiviteitsonderzoek naar schematherapie, in het bijzonder bij forensische en verslaafde patiënten
• leertheoretische modellen, herhaling en verdieping
• het gedragstherapeutisch proces versus het werken met schemamodi
• Assessment van schema’s en modi via verschillende methoden (vragenlijsten, observatielijsten, modusdialogen, dossier)
• Schemagerichte casusconceptualisatie
• Prototypische modimodellen van iedere specifieke cluster B-persoonlijkheidsstoornis (ASP, BPS, NPS, PPS)
• Prototypische modimodellen van Cluster C-persoonlijkheidsstoornissen (Obscomp, vermijdend, afhankelijk)
• Het maken van een geïndividualiseerd modimodel
• Het maken van een geïndividualiseerde casusconceptualisatie
• Dynamieken persoonlijkheidsstoornissen en agressie en verslaving
• Het maken van een modimodel waarbij ook As I problematiek (bijv verslaving, ADHD) speelt
• Psycho-educatie
• Indicatiestelling voor schematherapie
• ST-visie op motivatie, weerstand
• De procedure van het werken met schemamodi, d.w.z. omgaan met therapieverstorend gedrag
• Het maken van een geïndividualiseerd behandelplan
• Het opstellen van behandeldoelen, CGt manier en ST-manier
• FA’s, BA’s en cognitieve gedragsanalyses
• Experiëntiële technieken
• Cognitieve technieken
• Gedragstechnieken
• Terugvalpreventie
• Technieken in de therapeutische relatie
• De therapeutische relatie: opbouwen, onderhouden, limited reparenting
• Schema’s en modi van de therapeut herkennen
• Hanteren van schema’s en modi van de therapeut en omzetten in interventies op modus patiënt
• Soorten bekrachtigers en werken met externe bekrachtigers in de forensische setting
• Evidence based behandeltechnieken bij verslaving
• Specifieke limited reparenting bij verschillende basisbehoeften
• Evalueren van een interventie, evalueren van de sterkte en frequentie van de modi
• Beëindigen schematherapie
• Vervolg na cursus: supervisie, intervisie en verdere opleiding tot schematherapeut

Accreditatie

Deze cursus is eerder geaccrediteerd door de VSt (als basis- en vervolgcursus, 50 punten), VGCt (als vervolgcursus, 50 punten, 150 werkuren), FGzPt (48 punten), NVvP (40 punten), Kwaliteitsregister Vaktherapie (75 punten) en NIP K&J, NVO orthopedagoog (52 punten).

Overzicht geplande cursussen en inschrijving

Cursus 32, juni tot december 2026, Beuningen (op donderdag en vrijdag)

Cursus 33, januari tot mei 2027, Utrecht (op donderdag en vrijdag)

Contactpersonen

Sophie Mulder – inschrijvingen@akkerdistel.nl  –  voor vragen over organisatie en aanmelding

Truus Kersten – info@akkerdistel.nl  – 06-21463507 – voor vragen over de inhoud